Memorandum 2014 - Hinterland havens

6.  Hinterland havens

6.1. Corridoraanpak en gemeenschappelijke hinterlandstrategie

De Europese Commissie wil een aangepast en snel vervoersnetwerk doorheen heel Europa. Daarvoor legde ze 104 ‘core ports’ en 9 ‘Core Network Corridors’ vast die het hele Europese achterland moeten ontsluiten. De bedoeling is om de infrastructurele bottlenecks op deze corridors prioritair (tegen 2020) weg te werken alvorens ook de kleinere infrastructuurproblemen van de ‘comprehensive ports’ aan te pakken tegen 2050.

Gegeven de erkenning van de Vlaamse havens als core ports in het TEN-T net-werk is medefinanciering van Europa voor enkele grote infrastructuurprojecten mogelijk en dit tegen 2020. De Vlaamse Havencommissie vraagt aan de Vlaamse Overheid om in samenwerking met de havens maximaal gebruik maken van deze medefinancieringsmogelijkheden.

Optimalisering van multimodale transportverbindingen tussen havens en hinterland is echter niet alleen een kwestie van infrastructuur. Het optimaal gebruiken van bestaande infrastructuur is minstens even belangrijk, evenals het bundelen van stromen in het hinterland. Om dit optimaal te doen en de nodige volumes te halen voor de blijvende rendabiliteit van de terminals en transportoperatoren, moeten keuzes gemaakt worden: Welke punten in het hinterland? Hoe bundel je? Waar zet je op in?

Tenslotte moet de corridorgedachte en de samenwerking tussen de havens naar het hinterland toe de nodige aandacht krijgen. De studie ‘hinterlandstrategie’ moet getoetst worden aan de corridorgedachte en de hinterlandstrategieën van de havens. De hierboven bedoelde bundeling van stromen kan ‘samen’ gebeuren, indien er voor beide partijen voldoende meerwaarde wordt gerealiseerd. De Vlaamse Havencommissie vindt dat Vlaanderen hierin een trekkersrol moet spelen.

 

6.2. Infrastructuur

De Vlaamse Havencommissie kiest ervoor om in dit Memorandum geen verlanglijst mee te geven van hinterland-infrastructuurprojecten die op korte of langere termijn moeten gerealiseerd worden. Infrastructuur en infrastructuurbeleid aan de hinterlandzijde van de havens is uiteraard wel erg belangrijk. Voor de optimale functionering van de Vlaamse havens is een infrastructuurbeleid nodig dat:
(1) de havens multimodaal ontsluit;
(2) waarbij een geïntegreerde aanpak wordt gehanteerd;
(3) waarbij de principes van rationeel investeringsbeleid worden toegepast;
(4) en waarbij alle stakeholders worden betrokken.

 

6.3. Binnenvaart

De Vlaamse Havencommissie vraagt de Vlaamse Regering om de binnenvaart als volwaardige alternatieve vervoersmodus te blijven stimuleren teneinde comodaliteit te bevorderen. Het vervoer tussen de economische poorten en knooppunten in het achterland wordt op dit moment reeds in belangrijke mate uitgevoerd met binnenschepen. Toch moet nog meer ingezet worden op het operationeel stroomlijnen van de binnenvaartoperaties. In het bijzonder kan hier worden gedacht aan het gezamenlijk met andere partijen opzetten van initiatieven op het vlak van bundeling van goederenstromen en het onderzoeken van de haalbaarheid van containertransferia.        

De Vlaamse Havencommissie vraagt om de subsidieregeling voor binnenvaartterminals en kaaimuren langs binnenvaarwegen te evalueren in functie van (1) de mogelijke gevolgen van deze regeling voor de locatie van de kaaimuur of terminal (binnen of buiten het havengebied) en (2) de capaciteitsbenutting en/of mogelijke capaciteitsversnippering.

Verschillende ondersteuningsregimes binnen en buiten het havengebied

De Vlaamse Havencommissie vraagt aandacht voor het feit dat er binnen en buiten het havengebied grote verschillen bestaan in de subsidieverlening voor binnenvaartkaaimuren:

  • Langs binnenvaartwegen, dus buiten het havengebied, geldt een subsidieregeling met substantiële subsidies. Dit ligt op zich volledig in de lijn van een degelijk beleid dat comodaliteit nastreeft.
  • Binnen het havengebied geldt de subsidieregeling van het Havendecreet, waarbij de subsidies voor binnenvaart-kaaimuren (of kaaimuren waar zowel de binnenvaart als de zeevaart van gebruik kan maken) merkelijk lager liggen dan langs binnenvaartwegen. Binnen het havengebied is er dus geen specifieke regeling voor binnenvaartinfrastructuur.

Als er voor overslagbedrijven belangrijke verschillen bestaan binnen en buiten het havengebied, ongeacht of het nu gaat over binnenvaartsubsidies of andere voorwaarden, dan leidt dit tot een verschuiving van overslagsites voor binnenvaart van binnen naar buiten het havengebied.
 
Het feit dat er binnen en buiten het havengebied verschillende ondersteuningsregimes bestaan, is mogelijk in conflict met de Vlaamse en Europese beleidsobjectieven inzake de versterking van comodaliteit en intermodaliteit.

De Vlaamse Havencommissie vraagt om de subsidieregeling voor binnenvaartinfrastructuur (terminals en kaaimuren) te evalueren in functie van efficiëntie en uitgaande van de bovenstaande opmerkingen.

Bundeling van goederenstromen

De Vlaamse Havencommissie vraagt om de binnenvaart te ondersteunen door onder meer in te zetten op de operationele stroomlijning van binnenvaartoperaties, bijvoorbeeld door het gezamenlijk opzetten met andere partijen van initiatieven op het vlak van bundeling van goederenstromen en het onderzoek naar de haalbaarheid van containertransferia.

6.4. Wegvervoer

Wegvervoer blijft in de economische structuur van Vlaanderen een essentieel element. Voor het vervoer tussen de belangrijke economische zones zoals havens en het achterland is wegvervoer in de meeste gevallen ook in het komende decennium de belangrijkste vervoersmodus voor alle vervoer te land. Bijgevolg is het van het grootste belang om door middel van weloverwogen investeringen het wegennetwerk te vervolledigen.
Als er systemen voor kilometerheffing voor vrachtwagens zouden worden ingevoerd, dan is het voor de havens belangrijk dat dergelijk systeem de ontsluiting van de havens en de weginfrastructuur van het hinterland verbetert en de concurrentiepositie van de havens niet aantast. De Vlaamse Havencommissie vindt dat een degelijke impactanalyse moet uitgevoerd worden zodat alle effecten op de concurrentiepositie van de havens in kaart worden gebracht.

Kilometerheffing

Als er systemen voor kilometerheffing voor vrachtwagens zouden worden ingevoerd, dan is het voor de havens belangrijk dat dergelijk systeem de ontsluiting van de havens en de weginfrastructuur van het hinterland verbetert en de concurrentiepositie van de havens niet aantast. Ook is het aangewezen dat bij de invoering van kilometerheffing de reeds bestaande heffingssystemen worden opgeheven en geïntegreerd.

Er is echter nog geen degelijke impactanalyse gebeurd, specifiek voor wat het oost-westverkeer betreft. De Vlaamse Havencommissie vindt het derhalve noodzakelijk om de sociaal-economische impact van de invoering van kilometerheffing opnieuw op een objectieve manier te onderzoeken: wat zijn de effecten van een kilometerheffing op de concurrentiepositie van de havens en de luchthavens, op de mobiliteit, het concurrentievermogen van de gewesten, het volume en de kwaliteit van de werkgelegenheid, de sector goederenvervoer en de andere betrokken sectoren?

De invoering van kilometerheffing lijkt de Vlaamse Havencommissie een punt te zijn dat in een internationale context moet worden bekeken, met het oog op de concurrentiepositie van de havens, o.m. door rekening te houden met de bestaande of geplande systemen in de buurlanden. Een belangrijk aandachtspunt in dit verband is het feit dat Nederland manifest van plan is om geen kilometerheffing in te voeren, in tegenstelling tot vroegere plannen.

6.5. Spoorvervoer

Spoorvervoer moet een belangrijke rol spelen in de realisering van comodaliteit. Een performant spoorvervoer is essentieel voor de competitiviteit van de Vlaamse havens. 

De Vlaamse Havencommissie vraagt de Vlaamse Regering om ervoor te zorgen dat Vlaanderen een belangrijke rol kan spelen bij de bepaling van de prioritaire investeringen in spoorinfrastructuur, in het bijzonder de investeringen die van belang zijn voor de havens. De Vlaamse Spoorstrategie vormt hiervoor de basis. Bijna driekwart van het goederenvervoer per spoor in België heeft immers zijn oorsprong of bestemming in de Vlaams havens.

De Vlaamse Havencommissie vraagt om initiatieven te ondersteunen waarin wordt onderzocht hoe gecombineerd en verspreid spoorvervoer in de Vlaamse havens kunnen behouden en geoptimaliseerd worden. Verspreid spoorvervoer staat onder druk en voor gecombineerd vervoer is er nog heel wat potentieel dat momenteel onvoldoende benut wordt omdat er onvoldoende bundeling wordt georganiseerd. Initiatieven zijn hiervoor noodzakelijk, dewelke door de Vlaamse overheid ondersteund kunnen worden.

Bundeling van goederenstromen: verspreid en gecombineerd vervoer

Het verspreid vervoer (gegroepeerd vervoer van ladingen van verschillende bedrijven naar verschillende klanten uit eenzelfde regio) is zeer moeilijk rendabel te exploiteren door de hoge kosten, maar tegelijkertijd van cruciaal belang voor de Vlaamse havens.

Het gecombineerd vervoer (goederenvervoer waarbij het begin- of eindtraject wordt afgelegd over de weg en waarbij een voertuig, afneembare laadbak of container wordt verzonden per spoor, over de binnenwateren of over zee) vergt voldoende kritische massa om rendabel te zijn.

Voor zowel het verspreid vervoer als het gecombineerd vervoer geldt dat door een ge-brekkige of zelfs niet?bestaande organisatie een deel van het potentieel aan goederenstromen verloren gaat voor spoortransport. Dit potentieel kan worden aangesproken door de bundeling van goederenstromen, ofwel binnen elk havengebied ofwel over de verschillende havens heen. Om dit laatste aan te pakken is er een goed aanbod nodig aan mogelijkheden voor vervoer tussen de havens.

De havenbesturen onderzoeken initiatieven om die bundeling te optimaliseren. Ze kijken zowel naar de mogelijkheden binnen elk havengebied afzonderlijk als naar de volumes die verspreid zitten over de verschillende Vlaamse havens. De bundeling van deze volumes (zowel havenintern als tussen de havens) moet uiteindelijk het vervoer over lange afstanden voeden, in de richting van het Europese hinterland. Het gemeenschappelijk belang voor de Vlaamse havens bestaat in de vergroting van het aantal spoorproducten richting het Europese hinterland. Zo kunnen de Vlaamse havens bij-komend marktaandeel verwerven.

In afwachting van een verdere efficiëntieverbetering kunnen subsidies deze verbindingen ondersteunen.